مقدمه: انقلابی چینی در دنیای هوش مصنوعی ؛ هوش مصنوعی Qwen
در عصر طلایی هوش مصنوعی، Qwen (به چینی: 通义千问 یا «تونگیی چیانوِن» به معنای «هزار پرسش یکپارچه») بهعنوان یکی از پیشرفتهترین خانوادههای مدلهای زبان بزرگ (LLM) جهان شناخته میشود. این مجموعه هوش مصنوعی توسط آکادمی تحقیقاتی DAMO و علیبابا کلود توسعه یافته و با انتشار مدلهای باز تحت مجوز Apache 2.0، تحولی بزرگ در دسترسی جهانی به فناوریهای پیشرفته ایجاد کرده است. تا ژانویه ۲۰۲۶، مدلهای Qwen بیش از ۷۰۰ میلیون بار در پلتفرم Hugging Face دانلود شدهاند و به محبوبترین مدلهای متنباز جهان تبدیل شدهاند. سونی یا ایکس باکس؟ نبرد کنسولها در سال ۲۰۲۶
تاریخچه و تکامل نسلهای Qwen
خانواده Qwen از سال ۲۰۲۳ با معرفی نسخه اولیه آغاز شد و بهسرعت به چندین نسل پیشرفتهتر تکامل یافت:
| نسل مدل | سال انتشار | ویژگیهای کلیدی |
|---|---|---|
| Qwen اولیه | ۲۰۲۳ | پایهایترین نسخه با معماری ترنسفورمر |
| Qwen2 / Qwen2.5 | ۲۰۲۴ | بهبود استدلال ریاضی، کدنویسی و پشتیبانی چندزبانه |
| Qwen3 | ۲۰۲۵ | معرفی حالتهای تفکر ترکیبی (Thinking/Non-Thinking)، حداکثر ۲۳۵ میلیارد پارامتر |
| Qwen3-Omni | سپتامبر ۲۰۲۵ | اولین مدل یکپارچه چندوجهی (متن، تصویر، صدا، ویدیو) |
جدیدترین نسخه Qwen3 با معماری پیشرفتهای عرضه شده که توانایی کنترل انعطافپذیر بین حالت تفکر (برای استدلال پیچیده) و حالت غیرتفکر (برای پاسخدهی سریع) را فراهم میکند. هوش مصنوعی در علم؛ آیا AI میتواند مسائل حل نشده را حل کند؟
معماری فنی: دو رویکرد انقلابی
مدلهای Qwen3 در دو دسته معماری ارائه میشوند:
۱. مدلهای متراکم (Dense)
- پارامترهایی از ۰.۶ تا ۳۲ میلیارد
- مناسب برای استقرار در دستگاههای موبایل و لبهای (Edge Devices)
- مثال: Qwen3-1.7B با ۲۸ لایه ترنسفورمر و توجه گروهی (GQA) apxml.com
۲. مدلهای ترکیبی متخصص (Mixture of Experts – MoE)
- حداکثر ۲۳۵ میلیارد پارامتر در نسخه Qwen3-Max arXiv
- فعالسازی تنها ۳.۷٪ پارامترها در هر استنتاج (صرفهجویی در منابع) qwen.ai
- مثال: Qwen3-Next-80B-A3B با معماری ترکیبی Gated DeltaNet + Gated Attention qwen.ai
قابلیتهای شگرف Qwen3 در سال ۲۰۲۶
🔹 پردازش چندزبانه جهانی
- پشتیبانی از ۱۱۹ زبان و گویش در ورودی متنی
- ۱۹ زبان برای ورودی گفتاری و ۱۰ زبان برای خروجی صوتی medium.com
- عملکرد برتر در معیار چینی C-Eval و چندزبانه MMLU
🔹 استدلال پیشرفته
- حالت تفکر (Thinking Mode): برای مسائل پیچیده با استدلال چندمرحلهای
- حالت غیرتفکر (Non-Thinking): پاسخدهی فوری با حداقل تأخیر
- ادغام عامل جستجوی وب (Search Agent) در نسخه Qwen3-Max برای دسترسی به اطلاعات بهروز 阿里云官方网站
🔹 کدنویسی و ریاضیات
- عملکرد برتر در معیارهای HumanEval و MBPP برای تولید کد
- دقت بالا در GSM8K (مسائل ریاضی مدرسهای) و MATH (مسائل پیشرفته ریاضی) GitHub
انقلاب چندوجهی: Qwen3-Omni و Qwen3-VL
✨ Qwen3-Omni: اولین مدل یکپارچه جهان
این مدل انقلابی در سپتامبر ۲۰۲۵ معرفی شد و برای اولین بار یک مدل واحد توانست بهصورت همزمان و با کیفیت بالا چهار نوع داده را پردازش کند:
| نوع داده | قابلیتها |
|---|---|
| متن | درک، تولید، ترجمه، خلاصهسازی |
| تصویر | تشخیص اشیا، تحلیل صحنه، استخراج متن (OCR) |
| صدا | تشخیص گفتار، تحلیل احساسات صوتی، توصیف صدا |
| ویدیو | درک رویدادهای پویا، تحلیل حرکت، خلاصهسازی ویدیو |
مدل Qwen3-Omni-30B-A3B با معماری دو ماژوله Thinker-Talker، همزمان ورودیهای چندوجهی را درک کرده و خروجیهای روان تولید میکند.
🖼️ Qwen3-VL: تخصص در پردازش بینایی
- نسخههای 2B و 32B برای استقرار در دستگاههای موبایل technode.com
- قابلیتهای پیشرفته:
- تحلیل رابطهای کاربری (GUI Understanding)
- تشخیص مکانهای دقیق اشیا با جعبههای محدودکننده (Bounding Box)
- پردازش مستندات و استخراج اطلاعات (Document AI)
- نسخه Qwen3-VL-235B-A22B با قابلیتهای عامل بینایی (Visual Agent) برای انجام وظایف پیچیده qwen.ai
عملکرد در معیارهای استاندارد جهانی
مدلهای Qwen در آزمونهای معتبر جهانی رتبههای برجستهای کسب کردهاند:
| معیار | توضیح | عملکرد Qwen3 |
|---|---|---|
| MMLU | درک دانش چندحوزهای (۵۷ موضوع) | رقابتی با بهترین مدلهای جهان |
| GSM8K | استدلال ریاضی چندمرحلهای | پیشرفت چشمگیر نسبت به نسخههای قبلی |
| HumanEval | تولید کد صحیح | بالاتر از میانگین مدلهای همرده |
| C-Eval | ارزیابی دانش چینی | رهبری در مدلهای چندزبانه |
| OmniBench | درک چندوجهی (متن+تصویر+صدا) | رتبه اول در Hugging Face برای مدلهای چندوجهی www.oreateai.com |
کاربردهای عملی در صنعت و تجارت
- ادغام در محصولات علیبابا: استفاده در پلتفرم DingTalk برای دستیار هوشمند اداری qwen.ai
- توسعه Agentهای تخصصی: ساخت رباتهای هوشمند برای پاسخگویی، تحلیل داده و اتوماسیون کسبوکار
- پردازش سند: استخراج اطلاعات از فاکتورها، قراردادها و مستندات اداری با دقت بالا
- تجزیهوتحلیل چندرسانهای: تحلیل همزمان ویدیوهای بازاریابی، پادکستها و محتوای تصویری
- توسعه برنامههای موبایل: با نسخههای سبکتر (مثل Qwen3-1.7B) برای استقرار روی گوشیهای هوشمند
مزیت رقابتی نسبت به رقبا
| ویژگی | Qwen | رقبای غربی (مثل Llama، GPT) |
|---|---|---|
| دسترسی | کامل و باز تحت مجوز Apache 2.0 | محدود یا بسته |
| پشتیبانی زبانهای آسیایی | عالی (چینی، ژاپنی، کرهای) | متوسط تا ضعیف |
| مدلهای چندوجهی | یکپارچه و یک مدل واحد (Omni) | معمولاً مدلهای جداگانه |
| بهینهسازی برای موبایل | نسخههای 2B و 7B اختصاصی | محدودتر |
| هزینه استقرار | رایگان برای مدلهای باز | گاهی هزینهبر |
آیندهنگری: جهتگیریهای آتی Qwen
بر اساس روند فعلی، انتظار میرود توسعه Qwen در سالهای آینده بر محورهای زیر متمرکز شود:
- افزایش طول کانتکست: گسترش از ۲۵۶K فعلی به ۱ میلیون توکن برای پردازش اسناد بسیار طولانی
- تقویت قابلیتهای ویدیویی: درک عمیقتر از محتوای ویدیویی و تولید ویدیو
- تخصصیسازی صنعتی: مدلهای آموزشدیده برای حوزههای پزشکی، حقوقی و مالی
- کاهش مصرف انرژی: بهینهسازی بیشتر برای استقرار در دستگاههای لبهای
نتیجهگیری: چرا Qwen انتخاب هوشمندانهای است؟
هوش مصنوعی Qwen با ترکیب باز بودن کامل، پشتیبانی چندزبانه جامع، و معماری چندوجهی پیشرفته، گزینهای ایدهآل برای محققان، توسعهدهندگان و کسبوکارها محسوب میشود. موفقیت ۷۰۰ میلیون دانلود در سراسر جهان، گواهی بر اعتماد جامعه جهانی به این فناوری است. با معرفی Qwen3-Omni، علیبابا مرزهای هوش مصنوعی را گسترش داده و نشان داده که آینده هوش مصنوعی، یکپارچه و چندحسی خواهد بود. این ۱ هفته چگونه گذشت ؛ از اغتشاشات تا قطعی اینترنت
منابع معتبر برای مطالعه بیشتر
- مستندات رسمی علیبابا کلود: help.aliyun.com/zh/model-studio
- مخزن گیتهاب رسمی: github.com/QwenLM
- گزارش فنی Qwen3 در ۲۰۲۵
- پلتفرم ModelScope برای تست آنلاین مدلها
هوش مصنوعی Qwen تنها یک ابزار نیست؛ پلی است بین فناوری و خلاقیت انسانی که با درک یکپارچه از جهان چندحسی، آیندهای هوشمندتر را برای همه رقم میزند.
