از ۹ اسفند تا امروز
وقتی اینترنت قطع شد، کمتر کسی فکر میکرد بازگشت اینترنت بینالملل بیش از یک هفته طول بکشد. اما ۹ اسفند ۱۴۰۴ آغاز یکی از طولانیترین دورههای محدودیت اینترنت در کشور بود. ۱۰۸۰ ساعت یعنی ۴۵ روز کامل. ۴۵ روزی که برای بسیاری از کاربران، مثل ۴۵ سال گذشت.
همزمان با آغاز تنشهای منطقهای، دسترسی به شبکه جهانی عملاً غیرممکن شد. پلتفرمهای کاری، سایتهای علمی، ابزارهای توسعهدهندگان، و حتی سادهترین خدمات آنلاین از دسترس خارج شدند.
اما با اعلام آتشبس دوهفتهای در ۱۸ فروردین ۱۴۰۵، چیزی شروع به تغییر کرد. تغییری آهسته، تقریباً نامحسوس، اما واقعی برای بازگشت اینترنت بینالملل
۱ درصد؛ عددی که همه چیز را نشان میداد
نهادهای ناظر بر اینترنت مثل نتبلاکس، معیاری دارند به نام «سطح دسترسی». این عدد نشان میدهد کاربران یک کشور چقدر از اینترنت جهانی در دسترس دارند. ۱۰۰ درصد یعنی همه چیز عادی است. ۰ درصد یعنی هیچچیز کار نمیکند.
ایران هفتهها روی عدد ۱ درصد ثابت مانده بود. این یعنی از هر ۱۰۰ درخواست اینترنتی، فقط یکی به مقصد میرسید. بقیه ۹۹ تا در هیچجا گم میشدند.
بازگشت اینترنت بینالملل
بر اساس آخرین گزارش نتبلاکس، سطح دسترسی اکنون روی ۲ درصد قرار دارد. هنوز رقم بسیار پایینی است، اما نسبت به هفتههای قبل، رشد دوبرابری را نشان میدهد.
دادههای رادار کلادفلر هم این روند را تأیید میکنند. ترافیک اینترنت در ۲۴ ساعت گذشته رشد محسوسی داشته، هرچند همچنان فقط ۰.۵ درصد از ترافیک حالت عادی است.
رادار آروان هم خبر دیگری دارد: ارتباط دیتاسنترهای داخلی با خارج از کشور تا حدودی برقرار شده. این یعنی سرورهای ایرانی حالا میتوانند با سرورهای خارجی حرف بزنند. نتیجه؟ برخی سرویسها که فقط کاربران خارجی میتوانستند ببینند، حالا برای ایرانیان هم قابل دسترسی شدهاند.
کدام سایتها برگشتند؟
فهرست سرویسهایی که طی روزهای اخیر دوباره باز شدهاند:
پلتفرمهای توسعهدهندگان: Vercel، React.dev، Next.js، npm، Python.org، Debian، Ubuntu، crates.io
پایگاههای علمی و دانشگاهی: Springer، ScienceDirect، PubMed، IEEE
ابزارهای امنیتی و گواهی: Let’s Encrypt، DigiCert، Certum
مخازن کد: PyPI، SourceForge
جالب اینجاست که زمزمههایی درباره احتمال بازگشت گوگل هم به گوش میرسد، هرچند تا این لحظه این موضوع تأیید نشده است.
چرا این مهم است؟
شاید بپرسید ۲ درصد چه فایدهای دارد؟ فایدهاش این است که نشان میدهد مسیر برعکس شده. تا وقتی عدد ثابت روی ۱ درصد بود، یعنی سیستم در حالت قفل کامل بود. حالا که دارد بالا میرود، یعنی فرآیند بازگشت اینترنت بینالملل شروع شده.
برای توسعهدهندگان، دسترسی دوباره به PyPI و npm یعنی میتوانند پروژههای نیمهکاره را تمام کنند. برای دانشجویان و پژوهشگران، باز شدن Springer و ScienceDirect یعنی دوباره میتوانند مقاله بخوانند. برای کسبوکارهای آنلاین، برقراری ارتباط دیتاسنترها یعنی سرویسهای داخلی میتوانند دوباره با دنیا ارتباط برقرار کنند.
آیا این پایان بازگشت اینترنت بینالملل ماجراست؟
قطعاً نه. اکثریت قاطع کاربران هنوز به اینترنت آزاد دسترسی ندارند. ۲ درصد به معنای عادیشدن نیست. اما ۲ درصد به معنای شروع بازگشت اینترنت بینالملل است.
کارشناسان حوزه فناوری معتقدند این گشایشهای قطرهچکانی، سیگنالی از آغاز روند بازگشت تدریجی است. بعید نیست در هفتههای آینده، سرویسهای بیشتری به این فهرست اضافه شوند.
با این حال، توصیه این است که کاربران همچنان ابزارهای جایگزین ارتباطی و دسترسی به اطلاعات را آماده نگه دارند. تجربه نشان داده که روندهای اینچنینی همیشه خطی نیستند.
