بعضی عددها هستند که آدم ترجیح میدهد هر روز بالاتر بروند: سرعت اینترنت، کیفیت اتصال، یا سطح دسترسی به شبکه جهانی. برای کاربران ایرانی، این آخری حالا مدت ها است که روی عدد ۲ درصد ثابت مانده است: 77 روز قطعی اینترنت
از ۹ اسفند ۱۴۰۴، دسترسی به اینترنت بینالملل در ایران با محدودیت گسترده مواجه شد. طبق دادههای کلادفلر، ترافیک اینترنت کشور در این بازه زمانی به کمتر از ۲ درصد سطح عادی سقوط کرد و نتبلاکس این رویداد(77 روز قطعی اینترنت) را «طولانیترین قطعی ملی اینترنت در تاریخ جوامع متصل» توصیف کرده است. امروز ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۵ است؛ ۷۷ روز از آن روز میگذرد. این یعنی ۱۸۴۸ ساعت disconnect از شبکه جهانی، که تنها ۲ درصد از آن در دسترس مانده. به زبان ساده، از هر ۱۰۰ درخواست اینترنتی، ۹۸ تای آن به مقصد نمیرسد
اینترنت ملی فعال، اینترنت جهانی همچنان ۲ درصد
در تمام این 77 روز قطعی اینترنت، شبکه داخلی ایران تقریباً بدون وقفه به کار خود ادامه داده است. پیامرسانهای داخلی، درگاههای بانکی، سرویسهای دولتی و وبسایتهای خبری در دسترس بودهاند. این یعنی کاربران میتوانند امور روزمره خود را تا حد نه چندان زیادی پیش ببرند، اخبار را دنبال کنند، تراکنشهای مالی انجام دهند و با یکدیگر در ارتباط باشند. اما ارتباط با جهان خارج، همان ارتباطی که ستون فقرات اقتصاد دیجیتال، آموزش مدرن، و پژوهش علمی است، همچنان در آن ۲ درصد باقی مانده و این موضوع مشکلات زیادی را به بار میآورد.
نوسانهای امید؛ سایتهایی که باز و بسته میشوند
در هفتههای ابتدایی، نشانههایی ضعیف اما امیدبخش از بازگشایی برخی سرویسها دیده میشد. گوگل برگشت، دیپسیک برگشت، پلتفرمهای توسعهای مثل Vercel و Next.js و سرویسهای گواهی دیجیتال مثل Lets Encrypt و DigiCert در دسترس قرار گرفتند. کمی بعدتر، گیتهاب و python.org هم برای برخی کاربران باز شدند. جامعه برنامهنویسان نفسی تازه کرد.
اما این روند، خطی و پایدار نبوده است. از روز گذشته، دو سرویس کلیدی یعنی python.org و گیتهاب دوباره از دسترس خارج شدهاند. این رفتوبرگشتها نشان میدهد که وضعیت پس از 77 روز قطعی اینترنت هنوز به پایداری نرسیده و تغییرات در لایههای مختلف شبکه همچنان ادامه دارد. برای توسعهدهندگانی که ابزارهای کارشان به این سرویسها گره خورده، این نوسانها برنامهریزی را دشوار میکند.
اینترنت پرو؛ روزنهای برای کسبوکارها در 77 روز قطعی اینترنت
در میانه این محدودیت گسترده، یک اصطلاح جدید هم اضافه شد: «اینترنت پرو». این سرویس ویژه که با مصوبه شورای عالی امنیت ملی از اواخر سال ۱۴۰۴ کلید خورد، قرار بود دسترسی محدود و کنترلشدهای به اینترنت بینالملل را برای گروههای مشخص فراهم کند: شرکتهای دانشبنیان، استارتاپها، بازرگانان، نهادهای پژوهشی و برخی اصناف خاص. دریافت آن هم منوط به احراز هویت شغلی و طی فرایند اداری از طریق اپراتورهاست. در روزهای اخیر، دامنه مشاغل مشمول این طرح گسترش یافته است.
چالشهای طرح؛ از هزینه تا بازار غیررسمی
با این حال، اینترنت پرو با دو چالش اساسی همراه بوده است. اول، هزینه بالای آن: بسته ۵۰ گیگابایتی این سرویس برای یک سال حدود ۲ میلیون تومان قیمت دارد، در حالی که قیمت همان حجم اینترنت داخلی ۳۸۳ هزار تومان است. برای فریلنسرها و کسبوکارهای کوچک، این اختلاف قیمت قابل توجه است.
چالش دوم، شکاف میان عرضه و تقاضاست. از آنجا که سهمیهها محدود و فرایند دریافت زمانبر است، تقاضا بسیار بیشتر از عرضه باقی مانده. نتیجه این عدم تعادل، شکلگیری یک بازار غیررسمی برای خرید و فروش این سرویس پس از 77 روز قطعی اینترنت بوده است. گزارشهای میدانی نشان میدهد بستههای اینترنت پرو با قیمتهایی بالاتر از تعرفه مصوب در کانالها و واسطهها دستبهدست میشود. این یعنی همان سازوکاری که برای کمک به کسبوکارها طراحی شده، مسیرهای موازی و خارج از چارچوب رسمی هم پیدا کرده است.
شکاف دسترسی؛ وقتی اینترنت یکسان نیست
از نگاه فنی، کلادفلر در گزارش سهماهه اول ۲۰۲۶ خود توضیح میدهد که 77 روز قطعی اینترنت در ایران چگونه با مکانیزمهای پیچیدهای پیادهسازی شده: تنها کاربران منتخب اجازه دسترسی به سایتهای تأییدشده را دارند.
اما تجربه کاربران نشان میدهد که حتی در میان مشمولان این طرح هم دسترسیها یکسان نیست. برخی کاربران گزارش دادهاند که با اینترنت پرو فقط میتوانند از پیامرسانهایی مثل واتساپ و تلگرام استفاده کنند، در حالی که پلتفرمهای دیگر همچنان از دسترس خارجاند. این یعنی حتی در این لایه هم، تصویر یکسانی از اینترنت وجود ندارد و تجربه هر کاربر بسته به موقعیت و اپراتورش میتواند متفاوت باشد.
جمعبندی: ۲ درصد، ۷۷ روز، و مسیری که ادامه دارد
در این 77 روز قطعی اینترنت؛ اینترنت از یک زیرساخت همگانی به منبعی با دسترسی محدود و گزینشی تغییر وضعیت داده است. اینترنت پرو، روزنهای بود که برخی توانستند از آن برای ادامه کار خود بهره ببرند، هرچند همین روزنه هم با پیچیدگیها و چالشهای خاص خود همراه شده است. وقتی مشتری های کسبوکار های آنلاین به اینترنت دسترسی ندارند، اینترنت پرو برایشان چندان سودی ندارد.
شواهد میدانی نشان میدهند که مردم چقدر به اینترنت نیاز دارند؛ ما در میهن مگ قضاوت نمیکنیم، اما تعداد پیامکهایی که این روزها برای کسبوکارها پس از 77 روز قطعی اینترنت ارسال میشود، خود گویای این واقعیت است که ارتباط با شبکه جهانی برای بخش بزرگی از جامعه، همچنان قطع است…
قطعی اینترنت خیلی بده